Amasya Belediye Ziyafeti
Belediyenin verdiği ziyafette: düğün çorbası, patatesli piliç, türlü, su böreği, tulumba tatlısı, zeytinyağlı imam bayıldı, pilav ve ayva kompostosu.
Belgeler ve Bulgular
Arşiv Karşısında Rivayet
Belgeler ve Bulgular
Atatürk'ün sofrası hakkında yüzyıldır anlatılanların çoğu, kulaktan kulağa aktarılan rivayetlerdir. Bu sayfa, o rivayetleri Cumhurbaşkanlığı Arşivi'nin mutfak kayıtlarıyla yüzleştirir. Her satır bir iddiayı alır, belgenin ne söylediğini gösterir ve bir hükme bağlar.3
◆ Belge Kronolojisi
Sitedeki başlıca belge ve kayıtların tek çizgide dizilişi — sofra tarihinden kurumsal kayda:
- 1924 Amasya Belediye Ziyafeti — belgeli menü kaydı.
- 1925 Fahrettin Altay Listesi — belgeli davet menüsü.
- Haziran 1926 Mutfak alım kaydı: tanesi 10 kuruştan 20 adet enginar.
- 1931–1935 Halit Atay'ın Çankaya baş aşçılığı dönemi.
- 1937 Ankara–Diyarbakır tren menüsü.
- 1 Ekim – 8 Kasım 1938 Hastalık dönemi mutfak kayıtları; sekiz enginar kaydı.
- 2000 Tezcan bildirisi — I. Uluslararası Atatürk ve Türk Halk Kültürü Sempozyumu.
- 1 Temmuz 2022 WTCA Kitap Raporu D18 — 46 madde.
- 16 Mayıs 2024 Kurucu Mektup ve Karar No. 40 — haftanın 19–25 Mayıs olarak ilanı.
- 19–25 Mayıs 2024 İlk Edisyon — Washington, D.C.
- 8 Mayıs 2025 Kurumsal duyuru · 19–25 Mayıs 2025 İkinci Edisyon — Arlington, Virginia.
◆ Mit–Belge Karşılaştırma Defteri
| Yaygın İddia | Belge Ne Diyor | Hüküm |
|---|---|---|
| "Atatürk hiç enginar yemedi; son günlerinde canı çekti ama getirtilemedi." | Mutfak defterlerinde enginar yıllarca alınmıştır. Haziran 1926'da tanesi 10 kuruştan 20 adet enginar (200 kuruş) satın alındığı kayıtlıdır. Hastalığının ağırlaştığı 1 Ekim–8 Kasım 1938 dönemine ait kayıtlarda dahi enginara ilişkin sekiz giriş bulunur; bu, kaydın kapsadığı işlemi gösterir, tek başına sekiz ayrı kişisel tüketim anlamına gelmez.3 | Rivayetle Uyuşmayan Kayıt · Kişisel Tüketim Kesin Değil |
| "En sevdiği yemek kuru fasulyedir; her akşam ana yemek olarak yerdi." | Kayıtlar, her akşam ana yemek olacak miktarda kuru fasulye alımını göstermez. “En sevdiği” veya belirli bir öğünde tükettiği yönündeki anlatımlar tanıklık ve ikincil aktarımlara dayanır; arşiv alım sıklığı kişisel tercih sıralamasını ölçmez, doğrulamaz veya çürütmez.47 | Tanıklıkla Desteklenir · Sıralama Ölçülmemiş |
| "Sofrasında yemekleri önceden tadan bir çeşnici bulunurdu." | Bu edisyonda çeşnici istihdamını doğrulayan bir arşiv kaydı gösterilememektedir. İddianın kaynak izi, 19 Kasım 1934’te Paris’te yayımlandığı belirtilen bir gazete haberine ve sonrasında gelen iş başvurularına dayandırılmaktadır; gazete adı, sayfası ve başvuru dosyalarının tam künyesi doğrulanmayı beklemektedir.7 | Arşivde Doğrulanamadı · Kaynak Künyesi Bekleniyor |
| "Çankaya'da her gün hangi yemeklerin piştiği bilinir." | İncelenen saray ve köşk mutfağı kayıtları ağırlıkla alışveriş ve personel harcamalarını içerir; bu edisyonda kesintisiz bir günlük pişen yemek listesi gösterilememektedir. Fahrettin Altay’a atfedilen beş günlük menü aktarımının tam künye ve sayfa doğrulaması sürmektedir.7 | Kısmen Doğrulanabilir · Tam Künye Bekleniyor |
| "Mutfak masrafları devlet bütçesinden karşılanırdı." | Belgeler, belgelerde geçen gayriresmî mutfak ve sofra harcamalarının Atatürk'ün şahsi hesabından karşılandığını gösterir. Harcamaların kaydı özel bir dikkatle tutulmuştur.5 | Çürütüldü |
| "Sofrası et ağırlıklıydı." | 1926 sonlarına kadar koyun ve sığır eti alınmış, sonra et alımı azalıp balık alımı artmıştır. Kayıtlarda siyah havyar, Japon havyarı, tarama ve konserve deniz ürünleri yer alır.3 | Nitelendi |
Çürütüldü / Nitelendi belgeyle düzeltilmiş rivayet · Kısmen Doğru belge tarafından sınırlandırılmış
◆ Belgeli Son Öğün — 8 Kasım 1938
8 Kasım 1938’e ilişkin yayımlanmış arşiv temelli aktarım, son günün öğün ve saat bilgilerini sunmaktadır. Özgün defterin tam arşiv künyesi ve faksimilesi bu edisyonda henüz gösterilmediğinden aşağıdaki döküm geçici kaynak kaydı olarak sunulur.7
8 Kasım 1938Dolmabahçe Sarayı
- SabahSütlü kahve ve sütlü çay
- 11:05Yulaflı pirinç
- ÖğleSüt
- Öğle sonrasıÇorba ve elma suyu
- 18:35Küçük bir buz kalıbı
- SonrasıHiçbir gıda alınmamıştır
Atatürk iki gün sonra, 10 Kasım 1938'de hayata gözlerini yumdu.
◆ Kurucu Belgeler ve Raporlar
Bu sitede atıf yapılan temel kurumsal belgelerin tam metinleri aşağıda arşiv nüshası olarak sunulmuştur. Alıntılarda künye esastır; kurumsal yayın kaynağı tmdh.net'tir.
- Karar No. 40 — Atatürk Mutfağı Haftası'nın 19–25 Mayıs olarak ilanı · Dosya 0001 · 16 Mayıs 2024PDF · TürkçePDF · English
- Kurucu Mektup · M-239202451916-L — Karar No. 40'ın dayandığı analiz ve gerekçe metni; haftanın 19 Mayıs'a bağlanmasının tarihsel gerekçesi · 16 Mayıs 2024 · Türkçe orijinal, arşiv nüshasıPDF · Türkçe
- WTCA Kitap Raporu · D18 — "Atatürk'ün Mutfağı" İnceleme Raporu · No. 1071-1453-26-30-2022-D18 · 1 Temmuz 2022 · 46 maddePDF · TürkçePDF · English
- İlk Edisyon Menüsü · 2024 — "Atatürk's Kitchen" · 19–25 Mayıs 2024 · Washington, D.C. · Fotoğraflar: Scott SchumanPDF
- İkinci Edisyon Menüsü · 2025 — "Atatürk's Kitchen" · 19–25 Mayıs 2025 · Arlington, Virginia · Hazırlayan: WTCAPDF